مالیات-مالیات بر ارزش افزوده

                آثار مالیات بر ارزش افزوده

                 بر سرمایه گذاری و تولید

مقدمه                                                                      تهیه کننده:  عظیم قرنجیک

  یکی از مهمترین ابزارهای دولتها در تشویق و جهت دهی مناسب به سرمایه گذاریها، مالیات است . بطوری که روش های دولت ها در انتخاب نوع مالیات و نحوه اعمال آن، در تغییر نهایی سرمایه ،ایجاد انگیزه یا عدم انگیزه درسرمایه گذاری و تولید، نقش بسزایی ایفا می کند .

مالیات بر ارزش افزوده به جهت اینکه نوعی مالیات بر مصرف است (نه تولید و یا درآمد )، پس انداز را تشویق ونرخ آن را افزایش داده ،امکانات بیشتری  در جهت گسترش سرمایه گذاریهای بلند مدت مهیا می سازد.

از نظر تئوریک ، وضع هر گونه مالیاتی، اثر منفی بر تولید و سرمایه گذاری دارد .اما این اثر ، ازمالیاتی به مالیات دیگر، متفاوت است . از آنجا که اجرای مالیات بر ارزش افزوده همواره با لغو مالیاتهای نا کارآمد  همراه بوده ، لذا جایگزینی آن با مالیاتهای نا کارامد، شرایط بهتری برای تولید فراهم خواهد آورد.همچنین بدلیل معافیت صادرات کالاها از این نوع مالیات ، قیمت های نسبی کالاهای صادراتی ارزانتر شده و به ابزاری برای تشویق تولیدات داخلی و گسترش صادرات و بهبود تراز پرداختها تبدیل می شود. از طرفی  اکثرصاحب نظران نیزمعتقدند که در مقایسه با سایرمالیاتها از جمله مالیات بر درآمد، اثرات منفی مالیات بر ارزش افزوده بر سرمایه گذاری ها و توسعه برخی ازصنایع و تصمیمات مرتبط با گسترش آنها بمراتب کمتر است .

مالیات بر ارزش افزوده و کارایی تولیدات

یکی از متغیر هایی که بر افزایش سرمایه گذاری و تولید تاثیر می گذارد ، نرخ مالیاتی است . کاهش این نرخ، می تواند موجب رونق سرمایه گذاری و افزایش انگیزه تولید شود . کاهش نرخ های مالیاتهای مستقیم از 65درصد به 25درصد، و انتقال بار مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده از تولید کننده به مصرف کننده ،در این راستا ارزیابی می شود . در واقع یکی از اهداف اساسی تدوین مالیات بر ارزش افزوده ،این بوده که مالیات از تولید کننده به مصرف کننده انتقال پیدا بکند.به همین لحاظ می توان ادعا کرد که ،یکی از اثرات اقتصادی مالیات بر ارزش افزوده ، اثر آن بر روی کارایی تولیدات است. به عبارتی اگر چنانچه نرخ های مالیات بر ارزش افزوده به ترتیبی تنظیم شود که ویژگی خنثی بودن آن را بطور  برجسته تامین نماید ، از آنجا که این نوع مالیات هیچ تبعیضی به زیان هیچیک از عوامل تولید ایجاد نمی کند ، می تواند کارایی اقتصادی را حفظ کند.به بیان دیگر،خاصیت خنثی بودن (بی طرف بودن)مالیات بر ارزش افزوده ،موجب می شود که هیچ تغییری در عرضه و تقاضای کل ایجاد نشده و هیچ اختلالی در فرآیند تولید ، تخصیص سرمایه و سایر منابع اقتصادی بوجود نیاید.این خاصیت اصولا بر تصمیمات سرمایه گذاری و تولید اثر منفی نداشته ، مضافا اینکه در نظام مالیات بر ارزش، علاوه برآن، معافیت کالاهای سرمایه ای و واسطه  صادراتی نیز،مشوق سرمایه گذاری و تولید خواهد بود.

مالیات بر ارزش افزوده وامنیت اقتصادی سرمایه گذاران

یکی دیگر از عوامل تاثیر گذار در امر سرمایه گذاری ،امنیت اقتصادی است. مالیات بر ارزش افزوده یکی از بهترین راهکارها برای رسیدن به چنین منظوری است.چرا که، در این نظام مالیاتی ، با انتقال بار مالیاتی از تولید به مصرف ، اثر روانی نامطلوب و ضد انگیزه ای مالیات برای سرمایه گذاری و تولید، کاهش یافته و از فشار آن بر صاحبان درآمد و کارآفرینان که طبعا باعث نارضایتی شده و با انگیزه سرمایه گذاری ناسازگار است کاسته  مي شود.

معافیت های مالیات بر ارزش افزوده وحمایت از سرمایه گذاری و تولید

با توجه به معافیت کالاهای صادراتی و با امعان نظر به معافیت های مقرر در ماده 12 لایحه مالیات بر ارزش افزوده ، مشخصا توجه دولت معطوف به تشویق سرمایه گذاری در بخش کشاورزی و صنعت و نهایتا صدور کالاها و خدمات با کیفیت بهتر به خارج از کشور است. معاف ساختن کالاهای سرمایه ای از مالیات بر ارزش افزوده ، باعث می شود که پس انداز و سرمایه گذاری مورد تشویق و حمایت قرار گیرد.

        از طرف دیگر،سیاست های دولت درخصوص معافیت ها و تخفیفات مالیاتی،می تواند کارایی نهایی سرمایه و در نتیجه سودآوری سرمایه گذاری را افزایش دهد و ازاین طریق، به تقویت انگیزه های سرمایه گذاری کمک کند. همچنین اگر سیاست مالی به گونه ای باشد که، موجب گسترش تقاضای موثر در برخی کالاها شود، انگیزه ها را در جهت افزایش نرخ تشکیل سرمایه، سوق خواهد داد .

علاوه بر اینها، در بررسی اثر مالیات بر تشویق یا عدم تشویق سرمایه گذاری، بایدعواملی از قبیل هدف سرمایه گذاری ، واکنش پس انداز کنندگان  و سرمایه گذاران داخلی وخارجی در قبال جریان سرمایه در سطح بین المللی، و انگیزه های موجود درنظام مالیاتی نیز مد نظرقرار گیرد. طرفداران مالیات بر ارزش افزوده با توجه به تجربه کشورهایی که نظام مالیات بر ارزش افزوده را با موفقیت اجرا کرده اند ، معتقدند که، این نوع مالیات، با معاف کردن کالاهای سرمایه ای از مالیات و در نظر گرفتن امتیاز مالیاتی برای کالاهای خریداری شده و مورداستفاده در جریان تولید ، باعث افزایش سطح پس انداز و سرمایه گذاری شده و  سرمایه گذاران را تشویق می کند.

                   در نظام مالیات بر ارزش افزوده چه کسی مالیات پرداخت می کند

با توجه به مفاد لایحه مالیات بر ارزش افزوده ، در این نظام مالیاتی فقط و صرفا زمانی مالیات به سازمان مالیاتی پرداخت می شود که، ارزش افزوده ای (سود)حاصل شده باشد. بنابر این ،شرکتها یا بنگاههایی که ارزش افزوده آنها (صفر)باشد ویا به عبارت دیگر، مجموع خریدهای آنها با مجموع فروشهای آنها مساوی باشد در واقع مالیاتی پرداخت نمی کنند . ودر عوض، آندسته از شرکتها و یا بنگاههای ضرر دهنده (بنگاههایی که مجموع فروشهای آنها کمتر از مجموع خرید های آنها باشد)، ضمن آن که مالیاتی پرداخت نمی کنند، مابه التفاوت مالیات پرداختی و دریافتی خود را از سازمان امور مالیاتی می توانند پس بگیرند.لذا هیچیک از تولید کنندگان ویا توزیع کنندگان در این زنجیره، مالیات پرداختی به سازمان مالیاتی را ،از منابع خود پرداخت نمی کنند، بلکه بعد از دریافت از خریدار و بعد از کسر و وصول مالیاتهای پرداختی خود بابت خریدهایش، درصورتی که مابه التفاوتی مانده باشد به سازمان مالیاتی پرداخت می کند.

در واقع در این نظام مالیاتی ، فعال اقتصادی نبایستی خودش مالیاتی پرداخت نماید ، آنان صرفا به میزان ارزش افزوده ای که توسط کارگاهش ایجاد می گردد ، مالیات به حساب دولت واریز می نماید و عمل انتقال مالیات از هر عنصر زنجیره تولید/توزیع به عنصر بعد تا زمانی که مالیات به مصرف کننده نهایی اصابت کند ،ادامه یافته و نهایتا مصرف کننده نهایی که حلقه آخر زنجیره تولید و مصرف است.، کل مالیات را که در مراحل مختلف زنجیره، توسط عناصر زنجیره تولید/ توزیع انباشته شده ،پرداخت می نماید.

بنابراین صنعت گران و تولید کنندگان نباید دغدغه اصابت مالیاتی داشته باشند.آنان صرفا وظیفه دارند  کالایشان را به مصرف کنندگان فروخته و مالیات بر ارزش افزوده را به حساب دولت واریز نمایند. در این صورت تولید کنندگان مبلغی از حساب خودشان به سازمان امور مالیاتی واریز نمی کنند.

دغدغه های صنعت گران و فعالان اقتصادی

غالب صنعت گران ودست اندرکاران عرصه فعالیتهای اقتصادی که موضوع مالیات بر ارزش افزوده را به صورت کارشناسانه بررسی و مورد تجزیه تحلیل علمی قرارداده اند وهمچنین اساتید دانشگاهها و علمای اقتصادی کشور، به کارآمد بودن این قانون اذعان دارند. دغدغه اصلی تولید کنند گان و صنعت گران نه بابت خود قانون ، بلکه عمدتا نحوه اجرای قانون است که موجبات نگرانی آنان را فراهم می آورد. با توجه به تجربه تلخ آنان در مورد قانون تجمیع عوارض ،که بسیاری از تولید کنندگان از پیامدهای زیانبار آن بر اقتصاد تولیدی کشور گله مندند، بیم از آن دارند که، مالیات بر ارزش افزوده نیز به علت ضعف و ناتوانی نیروهای انسانی سازمان امور مالیاتی وضعف سخت افزاری و عدم بهره مندی از فناوری های لازم به سرنوشت آن دچار شود.لذا دادن آموزشهای لازم و تربیت نیروی انسانی کارآمد در سازمان امور مالیاتی وفراهم کردن زیر ساخت های فناوری اطلاعات و بهره مندی از فناوریها ی روز اهمیت خاص وبسزایی در زدودن دغدغه های خاطر تولید کنندگان و صنعتگران دارد.